Η πάλη κατά των λογισμών [π.Μαρίνου Πιτσικαλή]



1.    Εισαγωγή
Ένα από τα σημαντικότερα θέματα, που αφορούν την πνευματική εξέλιξη και τελείωση των αγωνιζόμενων χριστιανών είναι οι λογισμοί. Οι άνθρωποι σκέπτονται περισσότερο από όσο αναπνέουν. Σε μια αναπνοή μπορούμε να κάνουμε χίλιες σκέψεις, και αυτό είναι κάτι που δεν το σκεπτόμαστε. Δε σκεπτόμαστε ότι οι σκέψεις που κάνουμε σχηματίζουν το χαρακτήρα μας, διαμορφώνουν την προσωπικότητά μας, οι σκέψεις που κάνουμε μας δίνουν την ταυτότητά μας και παρουσιάζουν αυτό που είμαστε, σε τέτοιο σημείο που ένας Αμερικανός φιλόσοφος λέει: “είστε αυτό που σκέπτεστε”. Από την ποιότητα των λογισμών φαίνεται η πνευματική κατάσταση του ανθρώπου.

2.    Τι είναι οι λογισμοί
Τι είναι όμως οι λογισμοί και από που προέρχονται; Όταν λέμε λογισμοί, δεν εννοούμε απλώς τις σκέψεις, αλλά εκείνες τις σκέψεις που συνοδεύονται από εικόνες και παραστάσεις. Ο λογισμός λοιπόν είναι η σκέψη που επιμένει, όχι μια σκέψη που πέρασε απλώς και έφυγε. Είναι μια σκέψη που έρχεται, ξανάρχεται, μας ενοχλεί, επιμένει. Αυτή τη σκέψη τη λέμε λογισμό. Και είναι φοβερή η δύναμη αυτών των λογισμών, αυτών των σκέψεων, όχι μόνο στη ζωή μας στο παρόν ή στο μέλλον, αλλά ακόμη και στο σώμα μας. Για παράδειγμα πως μπορεί μια σκέψη να επηρεάσει το σώμα μας:
Κάποτε σε ένα μοναστήρι, ένας πατέρας δεν μπορούσε με τίποτα να φάει ταχίνι, του άρεσε όμως ο χαλβάς. Και έτρωγε και ξετρελαινόταν. Και ένας άλλος απόρησε και λέει: “καλά πως γίνεται εσένα που δε σου αρέσει το ταχίνι να σου αρέσει ο χαλβάς”; Και λέει ο πατέρας αυτός: “Γιατί, τι σχέση έχει ο χαλβάς με το ταχίνι;” “Μα ο χαλβάς από το ταχίνι φτιάχνεται!” Μόλις το άκουσε αυτό, άρχισε να κάνει εμετό. Είδατε πως η σκέψη επέδρασε στο σώμα!
Ένας ψυχίατρος στην Αθήνα, είχε ως ασθενή μία κυρία με ένα τρομερό ψυχολογικό πρόβλημα. Χάριν εκείνης φέρνει ένα κουτί χάπια, σπάνια, πανάκριβα από την Ολλανδία. Της είπε: “Πρόσεξέ τα, εφάρμοσε ακριβώς αυτά που θα σου πω. Δεν είναι εύκολο να ξαναβρούμε τα ίδια χάπια, δεν είναι θέμα χρημάτων, αλλά πλέον οι εταιρείες δεν τα παράγουν”. Εκείνη τον ευχαρίστησε συγκινημένη από την αγάπη του, πήρε τα χάπια ακριβώς όπως της είπε ο γιατρός, και τελικά έγινε καλά. Έγινε καλά και δόξασε και τον Θεό και πήγε να ευχαριστήσει και το γιατρό, γιατί η ασθένεια αυτή την βασάνιζε πάνω από 10 χρόνια, και χάρις σε αυτά τα χάπια έγινε καλά. Όταν όμως πήγε στο γιατρό αυτός της εξήγησε ότι αυτά τα χάπια ήταν απλές καραμέλες. Βλέπετε τι κάνει η σκέψη;
3.    Αίτια λογισμών
Ποια είναι όμως τα αίτια που δημιουργούν τους λογισμούς; Πρώτη και κύρια αιτία των λογισμών στον άνθρωπο είναι το προπατορικό αμάρτημα. Μέχρι τότε ο νους του ανθρώπου ήταν "ενοειδής", δηλαδή, δεν διεσπάτο σε άλλα πράγματα. Ήταν συνεχώς προσανατολισμένος στον Θεό. Από τη στιγμή του προπατορικού αμαρτήματος άρχισε να δουλεύει ο λογισμός της αμφισβητήσεως και στη συνέχεια όλοι οι άλλοι λογισμοί.
Δεύτερη αιτία που προκαλεί τους λογισμούς στον άνθρωπο είναι τα αισθητήρια όργανα, όταν αυτά δεν κυβερνούνται από τον ηγεμόνα νου. Ιδιαίτερα η ακοή και η όραση. Σήμερα, μάλιστα, λόγω της τεχνολογίας οι αισθήσεις δέχονται πολύ περισσότερα ερεθίσματα από ότι παλαιότερα. Γι' αυτό και ο αγώνας με τους λογισμούς είναι πιο έντονος.
Τρίτη αιτία είναι τα πάθη, τα οποία υπάρχουν στον άνθρωπο. Τα πάθη δεν είναι απλώς μία αμαρτία ή ηθική παρεκτροπή. Συνιστούν κάτι βαθύτερο. Το πάθος είναι μία βαθειά ριζωμένη κατάσταση συνεχούς επαναλήψεως και σταθερής επιμονής σε συγκεκριμένες αμαρτωλές συνήθειες, λ.χ. φιλαργυρία, ακολασία, κενοδοξία, που κυριαρχεί στην καρδιά του ανθρώπου, την υποδουλώνει σε μία αμαρτωλή, παρά φύσιν κατάσταση, μία αρρωστημένη κατάσταση. Από αυτά παίρνουν αφορμή οι δαίμονες, για να κινήσουν εναντίον μας τους κακούς λογισμούς.
Τέταρτη και βασικότερη αίτια είναι οι δαίμονες. Τονίζει χαρακτηριστικά ο Άγιος Γρηγόριος ο Σιναΐτης: "Οι λογισμοί, λόγοι των δαιμόνων εισί και των παθών πρόδρομοι", δηλαδή, οι λογισμοί είναι λόγια των δαιμόνων και πρόδρομοι των παθών. Μέχρι να πεθάνει ο άνθρωπος και όσο η ψυχή του βρίσκεται στο σώμα αυτό, είναι αδύνατο να μην έχει λογισμούς και πόλεμο.
Βασική αίτια των λογισμών είναι ο πόλεμος του διαβόλου. Οι πιο πολλοί λογισμοί είναι διαβολικοί. Ο σκοπός του διαβόλου είναι να ρίξει τον άνθρωπο στην αμαρτία, είτε με τη σκέψη, είτε με την πράξη. Τονίζει χαρακτηριστικά ο Γέροντας Παίσιος: «Όπως ο εχθρός πριν κάνει επίθεση με το πυροβολικό βομβαρδίζει με την αεροπορία τα οχυρά, για να τα σπάσει, έτσι και ο διάβολος πρώτα βομβαρδίζει με λογισμούς τον άνθρωπο και ύστερα του επιτίθεται». Ό Άγιος Μακάριος ο Αιγύπτιος ονομάζει πνευματική μοιχεία τη συγκατάθεση στους πονηρούς λογισμούς. Γι' αυτό και λέγει: «Φυλάττειν τοιγαρούν δει την ψυχήν, ότι νύμφη Χριστού εστί»• δηλαδή, πρέπει κάποιος να διατηρεί καθαρή την ψυχή του, διότι είναι νύφη του Χριστού.

4.    Εξέλιξη λογισμών. Η πορεία προς την αμαρτία
Οι λογισμοί συνδέονται άμεσα με την αμαρτία, αφού η αμαρτία είναι προϊόν των λογισμών. Η αμαρτία εξωτερικά μπορεί να φαίνεται ένα απλό γεγονός. Για την διάπραξη, όμως, του γεγονότος αυτού έχουν προηγηθεί αλλεπάλληλες διεργασίες. Για να γίνει μία ληστεία τράπεζας π.χ. έχουν προηγηθεί στον ανθρώπινο νου χιλιάδες σκέψεις και σχέδια. Ο ανθρώπινος νους μέχρι να φθάσει στη διάπραξη της ληστείας έχει γίνει ολόκληρο στρατηγείο. Έτσι συμβαίνει και με τη διάπραξη της οποιασδήποτε αμαρτίας. Στο εργαστήρι που λέγεται ανθρώπινος νους, έχει προηγηθεί ολόκληρη μελέτη και επιχείρηση, χωρίς, μάλιστα να το αντιληφθεί κανένας! Και η αρχή ξεκίνησε με έναν απλό λογισμό.
Ας προχωρήσουμε, όμως, στο δρόμο για τη χώρα της αμαρτίας μετά την προσβολή ενός απλού λογισμού. Το να περάσει απλώς από το νου μας μία σκέψη ή μία εικόνα δεν είναι δική μας ευθύνη και είναι κάτι, που δεν είναι δύσκολο να αντιμετωπίσουμε. Από τη στιγμή, όμως, που θα ανοίξουμε την πόρτα στη σκέψη αυτή και αρχίσουμε να συζητούμε, να σκεπτόμαστε το λογισμό αυτό, τότε ο λογισμός παίρνει μέρος μέσα μας και γίνεται ένας κυρίαρχος λογισμός. Ο λογισμός ξεκινά μία πορεία προς την αμαρτία. Ας παρακολουθήσουμε για λίγο αυτήν την πορεία, που μοιάζει με την πορεία και την εξέλιξη μίας ασθένειας στο ανθρώπινο σώμα. Και όπως, για να φθάσει κάποιος στο νοσοκομείο, έχουν προηγηθεί διάφορες άλλες μεταβολές στον ανθρώπινο οργανισμό, έτσι και για να φθάσει κάποιος στη διάπραξη της αμαρτίας, προηγήθηκε ένας μεγάλος πόλεμος, ένα πλήθος από μεταβολές στο εργαστήρι αυτό, που λέγεται ανθρώπινος νους. Και όπως για τον τοκετό ενός παιδιού έχει προηγηθεί ολόκληρη διεργασία, από τη σύλληψη μέχρι την πολύμηνη κυοφορία, έτσι και για την αμαρτία προηγείται ένας πολύπλοκος μηχανισμός: η σύλληψη των λογισμών, η κυοφορία της αμαρτίας και ο τοκετός της. Ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης θεωρεί ότι ο λογισμός είναι η αρχή, το κέντρο, η ρίζα από όπου αναφύονται ο κορμός, τα κλαδιά και ολόκληρο το δένδρο της αμαρτίας. Το κακό αρχίζει από τον πρώτο λογισμό και στη συνέχεια επιτείνεται. Όταν κάποιος ρίξει μία πέτρα μέσα στο πηγάδι, ο κυματισμός από την πτώση της δημιουργεί στην αρχή ένα μικρό κύκλο, ο μικρός κύκλος στη συνέχεια δημιουργεί άλλον μεγαλύτερο, εκείνος μεγαλύτερο, μέχρι που το κύμα φθάσει στα τοιχώματα. Έτσι γίνεται και με την αμαρτία. Πριν από την εκτέλεσή της προηγούνται αλλεπάλληλοι μηχανισμοί και διεργασίες, που ο ένας ακολουθεί τον άλλον.
Έτσι μπορούμε να διακρίνουμε τρία στάδια για την πορεία προς τη χώρα της αμαρτίας: α) την προσβολή, β) τη συγκατάθεση και γ) την αιχμαλωσία. Πως λειτουργεί ο μηχανισμός αυτός; Λειτουργεί ως έξης: Κάποιος πονηρός λογισμός (κενοδοξίας, φιλαργυρίας, κατακρίσεως, κ.λ.π.) εισέρχεται στο νου του ανθρώπου. Ό πειρασμός εργάζεται με την φαντασία. Παρουσιάζει την υπόθεση όσο πιο ελκυστική μπορεί. Έτσι η προσβολή γίνεται πιο ελκυστική και δυνατή.
Μέχρι το σημείο αυτό ο άνθρωπος δεν έχει ευθύνη. Είναι το πρώτο στάδιο, μία προσβολή, μία επίθεση του εχθρού ή πιο άπλα το κτύπημα της πόρτας. Η κατάσταση αυτή είναι φυσιολογική. Είναι αδύνατον να υπάρξει άνθρωπος, που να μην δεχθεί την προσβολή. Ο Όσιος Εφραίμ ο Σύρος έλεγε ότι όπως μέσα στον κήπο κατά φυσιολογικό τρόπο φυτρώνει μαζί με τα φυτά και η αγριάδα ή όπως τα νησιά κτυπιούνται γύρω - γύρω από τα κύματα, έτσι και ο άνθρωπος οπωσδήποτε θα έλθει σε επαφή με τις προσβολές των λογισμών. Το εφάμαρτο στάδιο αρχίζει από εδώ και πέρα. Αρχή του αγώνος είναι η προσβολή. Αν ο άνθρωπος την απομακρύνει από το νου του χωρίς καθόλου να την περιεργαστεί, τότε σώζεται και απαλλάσσεται από τις άθλιες συνέπειες που ακολουθούν. Αν, όμως, δεχθεί τη συζήτηση με τον πονηρό λογισμό, ανοίγει την πόρτα σε αυτόν, δημιουργεί φιλία μαζί του και τότε πια φθάνει στη συγκατάθεση για την αμαρτία, πού είναι το δεύτερο στάδιο για την εκτέλεση της αμαρτίας.
Ο άνθρωπος τώρα με πρωταγωνιστή τον εαυτό του, στα άδυτα της ψυχής του επιτελεί την αμαρτία: κατακρίνει, βλασφημεί, πορνεύει, μοιχεύει, διαπράττει φόνους και αμέτρητα εγκλήματα και κάνει οτιδήποτε μπορεί να φαντασθεί o ανθρώπινος νους. Δεν μένει τίποτε άλλο κατόπιν, παρά το τρίτο στάδιο της αμαρτίας, πού είναι η ενεργός διάπραξή της από τον άνθρωπο, που προηγουμένως ο νους του έγινε αιχμάλωτος του λογισμού και δεν τον ορίζει πλέον, αλλά ορίζεται από αυτόν.
Έτσι ο λογισμός, που ξεκίνησε με ένα απλό κτύπημα της πόρτας, την προσβολή, προχώρησε στο άνοιγμα της πόρτας, τη συγκατάθεση, τελικά δε μπόρεσε να νικήσει και κατέληξε στην διάπραξη της αμαρτίας. Αυτή είναι η πορεία προς την αμαρτία, που αρχίζει με έναν απλό λογισμό.
     Για παράδειγμα, βλέπουμε ένα πορτοφόλι, μας έρχεται ο λογισμός, παρ' το. Αυτό το στάδιο της σκέψης του λογισμού είναι η προσβολή. Μας προσβάλει, επιτίθεται, μας χτυπάει. Εσύ την απορρίπτεις την σκέψη, λες: όχι δεν θα βάλω στην τσέπη μου το πορτοφόλι που βρήκα. Ο λογισμός ξανά επιμένει. Το πορτοφόλι φαίνεται φουσκωμένο, δε θα έχασε και πολλά αυτός που το έχασε. Φαίνεται να τα 'χει. Οι εποχές είναι δύσκολες. Ίσως είναι δώρο από το Θεό, μία ανταπόδοση για τα όσα μου έχει κλέψει το κράτος με τις μειώσεις του μισθού μου και τους φόρους. Ξαναδιώχνεις το λογισμό, θα πεις: όχι. Ξανάρχεται ο λογισμός. Για το πρώτο αυτό στάδιο, την προσβολή, δεν έχουμε ενώπιον του Θεού ευθύνη. Ενώπιον του Θεού είμαστε αθώοι.
Ακολουθεί η πάλη με το λογισμό. Παλεύουμε πλέον με το λογισμό. Για την προσβολή δεν είμαστε υπεύθυνοι, για την πάλη όμως όχι μόνο δεν είμαστε υπεύθυνοι, αλλά σε περίπτωση θετικής αντιμετώπισης του λογισμού θα στεφανωθούμε από τον Θεό. Θα πάρουμε μισθό από τον Θεό, επειδή παλεύουμε και διώχνουμε τον λογισμό. Αυτό πολλές φορές είναι επώδυνο για μας, γιατί θέλουμε να κάνουμε αυτό που μας σπρώχνει η επιθυμία μας και μας τραβάει ο λογισμός, αλλά εμείς για την αγάπη του Χριστού δεν θα το κάνουμε. Θα 'χουμε μισθό από το Θεό. Από αυτή την πάλη θα σωθούμε.
Εάν τώρα αρχίσουμε μέσα στο μυαλό μας να το συζητάμε και να λέμε: Εντάξει θα πάρω το πορτοφόλι και θα κάνω και καμιά ελεημοσύνη, πολλά έχει μέσα, θα κρατήσω κάτι λίγα, θα κάνω και ένα καλό. Από αυτό το στάδιο και μετά αρχίζει η ενοχή μας. Δεν είμαστε ακόμα ένοχοι, αλλά πλέον αρχίζει η ενοχή, προσπαθούμε να μπαλώσουμε τα πράγματα, προσπαθούμε να δικαιολογήσουμε τον εαυτό μας. Από την στιγμή που θα πούμε: “Το πήρα και το έβαλα στην τσέπη”, τελείωσε η ιστορία. Ενώπιον του Θεού είμαστε ένοχοι. Δεν έχει σημασία αν τελικά θα πάρουμε το πορτοφόλι ή όχι. Αυτό πια εξαρτάται από εξωτερικούς παράγοντες. Μπορεί να περάσει κάποιος, να μας δει, να ντραπούμε και να φύγουμε. Δεν έχει σημασία, το κακό μέσα στο μυαλό μας έχει γίνει. Θυμηθείτε στο σημείο αυτό τα λόγια του Κυρίου μας: «εάν επιθυμήσεις γυναίκα έχεις ήδη μοιχεύσει με αυτήν».

5.    Κατηγορίες λογισμών
Οι λογισμοί είναι τριών ειδών: Είναι οι λογισμοί οι δικοί μας, οι σκέψεις οι δικές μας, αυτές που κάνει το ανθρώπινο μυαλό. Είναι οι λογισμοί, οι σκέψεις που μας φέρνει ο διάβολος, οι πονηροί, αισχροί και βλάσφημοι λογισμοί, αλλά και οι λογισμοί που τους στέλνει ο καλός Θεός, οι αγαθοί λογισμοί. Πώς θα μπορέσουμε τώρα να τους ξεχωρίσουμε, ώστε να μπορούμε να ασχοληθούμε με τις δικές μας σκέψεις και τις σκέψεις που μας στέλνει ο Θεός και να απορρίψουμε τις σκέψεις που μας στέλνει ο διάβολος;
Πώς θα κάνουμε αυτή τη διάκριση στους συλλογισμούς; Δυστυχώς, δε μπορούμε εύκολα να ξεχωρίσουμε ποιες είναι οι σκέψεις οι δικές μας, ποιες είναι του Θεού και ποιές είναι από τον διάβολο. Χρειάζεται μεγάλη εξάσκηση, χρειάζεται μεγάλος αγώνας. Οι Πατέρες της εκκλησίας λένε ότι το χάρισμα της διακρίσεως των λογισμών είναι η μεγαλύτερη αρετή.
Κάποιος αδελφός ρώτησε τον Αββά Βαρσανούφιο για το θέμα αυτό και έλαβε την έξης απάντηση "Όταν ευρίσκης χαράν εν τω πράγματι και θλίψιν αντιστήκουσαν, μάθε ότι από Θεού εισί. Οι δε των δαιμόνων τεταραγμένοι και λύπης μεμεστωμένοι εισί". Οι λογισμοί πού προέρχονται από τον Θεό προξενούν στον άνθρωπο μία εσωτερική ειρήνη και χαρά. Αντίθετα οι λογισμοί, πού προέρχονται από τον διάβολο, είναι γεμάτοι από ταραχή και λύπη.
Τις περισσότερες φορές οι λογισμοί μοιάζουν με ένα "ποτάμιον ρεύμα", μπροστά στο οποίο πολλές φορές ο άνθρωπος πανικοβάλλεται. Γι΄ αυτό οι δαίμονες πρώτα μας πολεμούν με τους λογισμούς και κατόπιν με τα πράγματα. Αν υποχωρήσουμε σε αυτούς, τότε σιγά - σιγά μας σπρώχνουν στην αμαρτία με την πράξη.
Ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός μας λέγει ότι οι κυριότεροι πονηροί λογισμοί είναι οκτώ: α) της γαστριμαργίας, β) της πορνείας, γ) της φιλαργυρίας, δ) της οργής, ε) της λύπης, στ) της ακηδίας, ζ) της κενοδοξίας και η) της υπερηφάνειας.
Οι Άγιοι Πατέρες υποστηρίζουν ότι το βασικότερο πάθος στον άνθρωπο, από το οποίο προέρχονται όλα τα άλλα πάθη, είναι η φιλαυτία. Και φιλαυτία είναι η παράλογος αγάπη και φροντίδα του εαυτού μας. Αυτό είναι και το πάθος του σημερινού ανθρώπου. Από την φιλαυτία προέρχονται οι τρεις κυριότεροι λογισμοί: της γαστριμαργίας, της κενοδοξίας και της υπερηφάνειας. Από τους τρεις αυτούς λογισμούς προέρχονται όλοι οι άλλοι. Κατόπιν προσπαθούν οι δαίμονες να μας μολύνουν τις ιερές στιγμές, όπως της προσευχής, της Θείας Ευχαριστίας, ή μας βάζουν λογισμούς βλασφημίας κατά του Θεού. Αυτός λοιπόν, ο παμμίαρος, αγαπάει πολλές φορές την ώρα των αγίων Συνάξεων και μάλιστα τη φρικτή ώρα των Θείων Μυστηρίων, να βλασφημεί τον Κύριο και τα τελούμενα. Δηλαδή, την ώρα πού τελείται το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας, ο Σατανάς έρχεται και μας βάζει διάφορες βλάσφημες σκέψεις. Ότι τάχα δεν είναι Σώμα και Αίμα Χριστού, ότι δεν είναι τίποτε αυτό που παίρνουμε ή ακόμη πιο άσεμνους και αισχρούς λογισμούς, που διστάζει κανείς ακόμα και να τους αναφέρει.
Ο Άγιος Ιωάννης ο Σιναΐτης αναφέρει ότι ένας Μοναχός είχε πόλεμο από τους λογισμούς αυτούς δεκατέσσερα ολόκληρα χρόνια. Κανένας λογισμός δεν είναι τόσο δύσκολος στην εξαγόρευσή του, όσο ο λογισμός αυτός της βλασφημίας, ο οποίος μπορεί να οδηγήσει τον άνθρωπο και στην απελπισία. Αυτοί οι βλάσφημοι και αισχροί λογισμοί πολέμησαν και άλλους μεγάλους και δίκαιους άνδρες, όπως τον Άγιο Μελέτιο τον Ομολογητή. Ακόμη και άλλους ομολογητές και μάρτυρες. Και το βεβαιώνουν αυτό οι Άγιοι Πέτρος Αλεξανδρείας και ο ομολογητής Παφνούτιος. Διηγείται ο Άγιος Πέτρος Αλεξανδρείας, ότι "εν τω καιρώ της ομολογίας μου, ήνίκα βασάνοις διαφόροις το σώμα μου κατεξέετο και πυρί κατεδαπανάτο, ο δαίμων ενδοθέν μοι λογισμούς βλασφημίας κατά του Θεού εφέγγετο". Δηλαδή' Οταν ομολογούσα την πίστη μου στο Χριστό στο δικαστήριο και με διάφορους βασανιστικούς τρόπους έγδερναν το σώμα μου και το έκαιγαν με την φωτιά, από μέσα μου ο δαίμονας βλασφημούσε τον Θεό. Βέβαια, τονίζει ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης, οι λογισμοί αυτοί προέρχονται κυρίως από την κατάκριση, την υπερηφάνεια και από το φθόνο των δαιμόνων. Γι΄ αυτό και το καλύτερο όπλο εναντίον τους είναι η ταπείνωση και η αυτομεμψία.
6.    Αποτελέσματα των λογισμών
Όταν ο λογισμός χρονίσει μέσα μας, γινόμαστε τότε δούλοι στην προσπάθεια. Προσπάθεια είναι η προσκόλληση του άνθρωπου στα κτιστά πράγματα και η επιθυμία του να αποκτήσει μόνο αυτά. Έτσι ο νους του ανθρώπου αποδεσμεύεται από την αιώνια τροφή. Και όταν ο νους του ανθρώπου απομακρυνθεί εντελώς από τον Θεό, τότε "ή θηριώδης ή δαιμονιώδης γίνεται", δηλαδή, ή σαν θηρίο ή σαν δαίμονας γίνεται ο άνθρωπος, πράγμα το οποίο βλέπουμε να συμβαίνει στη σημερινή καταναλωτική κοινωνία. Ο λογισμός του ανθρώπου προσκολλήθηκε μόνο στη γη και δε σκέπτεται καθόλου τον ουρανό, με αποτέλεσμα τη θηριοποίηση του ανθρώπου. Ο άνθρωπος γίνεται ακρατής. Δεν μπορεί να εγκρατευθεί. Όταν ο άνθρωπος δεν πολεμά το λογισμό του τότε γίνεται δούλος της αμαρτίας. Οι λογισμοί μας σαπίζουν και μας συντρίβουν δημιουργώντας προβλήματα και στις διαπροσωπικές μας σχέσεις. Οι λογισμοί μολύνουν την ψυχή μας, τη δηλητηριάζουν και τη φαρμακώνουν. "Αυτή η πάλη του πονηρού. Και μετά τούτων των βελών φαρμακεύει πάσαν ψυχήν", μας λέγει ο Άγιος Ησύχιος ο πρεσβύτερος.
Με την αποδοχή των λογισμών ο διάβολος αποκτά κυριαρχία και μπορεί να οδήγησει τον άνθρωπο ακόμη και στην αυτοκτονία, αφού ο άνθρωπος δεν μπορεί να αντισταθεί στη δύναμη του διαβόλου. Ο ρυπαρός λογισμός καταχθονίζει την ψυχή, δηλαδή, ρίχνει κατά γης την ψυχή του ανθρώπου. Εκείνος που αισθάνεται τη συνεχή ενόχληση των λογισμών και φλέγονται τα υπογάστρια της σαρκός, φανερώνει ότι βρίσκεται μακριά από την ευωδία του Πνεύματος.
Χάνεται η παρρησία προς τον Θεό. Όταν ο νους γίνεται συνόμιλος με ρυπαρούς και αισχρούς λογισμούς, τότε "της προς Θεόν παρρησίας εκπίπτει". Δεν μπορεί ο Θεός να έχει κοινωνία με άνθρωπο, του οποίου ο νους συνέχεια μολύνεται με αισχρούς και πονηρούς λογισμούς. "Οι ακάθαρτοι λογισμοί χωρίζουσι τον Θεόν από του ανθρώπου". Ο Θεός σε άνθρωπο πού διακατέχεται από αισχρούς λογισμούς δεν αποκαλύπτει τα μυστήριά Του.
Επειδή οι λογισμοί χωρίζουν τον άνθρωπο από τον Θεό, γι' αυτό, κατά συνέπεια, δημιουργούνται και διάφορες άλλες σωματικές ανωμαλίες. Το άγχος και η ανασφάλεια και άλλες ακόμη σωματικές ασθένειες, έχουν ως αιτία τους λογισμούς. Αυτό το έχουν συνειδητοποιήσει και οι γιατροί ακόμη, γι' αυτό και δίνουν την εντολή να μη σκεπτόμαστε ορισμένα πράγματα και να μη στενοχωριόμαστε. Ένας λογισμός μπορεί να αφήσει τον άνθρωπο άγρυπνο όλη νύκτα. Γι' αυτό λέμε ότι οι λογισμοί ταράσσουν τον άνθρωπο και ακόμη ότι σπάζουν τα νεύρα του. Ο αββάς Θεόδωρος έλεγε: «Έρχεται ο λογισμός και ταράσσει με». Αυτά σε συντομία είναι τα αποτελέσματα των πονηρών λογισμών. Πρέπει, όμως, να δούμε και τους τρόπους αντιμετωπίσεως των λογισμών αυτών, που προέρχονται κυρίως από τον διάβολο.

7.    Αντιμετώπιση των λογισμών
Πώς μπορεί κάποιος να απαλλαγεί από τους λογισμούς; Οι Άγιοι και οι Πατέρες της Εκκλησίας μας, μας έχουν υποδείξει διάφορους τρόπους αντιμετωπίσεως των λογισμών.
Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος μας συμβουλεύει να μη τους εκφράζουμε, αλλά να τους πνίγουμε με τη σιωπή. Διότι και τα θηρία και τα ερπετά όταν πέφτουν μέσα στο λάκκο, αν βρουν κάποια διέξοδο προς τα πάνω, ανεβαίνουν και συνήθως γίνονται αγριότερα. Αν, όμως μένουν συνέχεια κλεισμένα μέσα, εύκολα χάνονται και εξαφανίζονται. Το ίδιο συμβαίνει και με τους ρυπαρούς λογισμούς. Αν βρουν κάποια διέξοδο με το στόμα δια μέσου των λόγων, ανάβουν την εσωτερική φλόγα. Αν, όμως, αποκλεισθούν με τη σιωπή, αδυνατίζουν και γρήγορα εξαφανίζονται.
Στην Παλαιά Διαθήκη αναφέρεται το χωρίο "πως ποιήσω το πονηρόν τούτο ρήμα εναντίον του Θεού" (Γεν. 39,9). Όταν μας ταράσσει οποιοσδήποτε παράλογος λογισμός, ας σκεπτόμαστε ότι από τον Θεό δεν μπορεί να κρυφθούν και οι πιο μικρές και παράλογες σκέψεις. Η μελέτη του νόμου του Θεού, η μνήμη των μελλόντων και τα όσα έκανε ο Θεός για μας μειώνουν τους πονηρούς λογισμούς και δεν βρίσκουν τόπο μέσα μας.
Η εξαγόρευσή τους. Όπως το φίδι, όταν βγαίνει από τη φωλιά του, τρέχει να εξαφανισθεί, έτσι και οι πονηροί λογισμοί, όταν εξαγορευθούν, φεύγουν από τον άνθρωπο. Πρέπει να γνωρίζουμε ότι τίποτε δε χαροποιεί τόσο τους δαίμονες, όσο η απόκρυψη των λογισμών.
Ο σωματικός κόπος βοηθάει τον άνθρωπο στο να μην έχει αισχρούς λογισμούς. «Αργία μήτηρ πάσης κακίας» έλεγαν οι αρχαίοι μας πρόγονοι. Για το λόγο αυτό στα μοναστήρια οι μοναχοί είναι όλη την ημέρα απασχολημένοι με την προσευχή, τις ακολουθίες και τα διακονήματα.
«Φρόντισε να απαλλαγείς από τα πάθη και αμέσως θα διώξεις τους λογισμούς από το νου σου", τονίζει ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής. Δηλαδή: Για να απαλλαγεί κάποιος από την πορνεία, πρέπει να κοπιάσει σωματικά και να νηστέψει, για να απαλλαγεί από την οργή και τη λύπη, πρέπει να καταφρονεί τη δόξα και για να απαλλαγεί από τη μνησικακία, πρέπει να προσεύχεται για εκείνον που τον λύπησε.
Δεν μπορούμε να εμποδίσουμε τους λογισμούς να μην έλθουν, μπορούμε, όμως, να μη τους δεχθούμε. Όπως δεν μπορούμε να εμποδίσουμε τα κοράκια να μην πετάνε από πάνω μας, μπορούμε, όμως, να τα εμποδίσουμε να χτίσουν φωλιά πάνω στα κεφάλια μας. Δε μπορεί το μυαλό να μένει ακίνητο, δε μπορεί να μένει αργό. Θέλει κάτι να σκέπτεται. Υπάρχει μια ινδική παροιμία, για το πως θα σκεπτόμαστε μόνο καλά: «Εάν μέσα σε ένα δωμάτιο βάλεις έναν ελέφαντα, δε χωράει τίποτα άλλο». Υπερβολή αλλά πολύ χαρακτηριστική. Λένε οι Πατέρες της εκκλησίας: «Μελέτα καλά για να μην μελετήσεις κακά. Σκέψου καλά για να μην σκέπτεσαι κακά. Δες καλά για να μην βλέπεις άσχημα. Άκουγε καλά για να μην ακούς άσχημα.» Δε μπορεί το μυαλό να μένει ακίνητο. Θέλει τροφή, να δουλεύει. Θα του δώσεις καλά, για να μη μένει χώρος για άσχημα. Λέει δε μία ευχή στην Θεία Μετάληψη που την διαβάζουμε πριν κοινωνήσουμε: “θάψον μου δια των αγαθών λογισμών τα πονηρά διαβούλια”. Δε μπορεί να μείνει το μυαλό ακίνητο. Με αγαθούς λογισμούς θα θάβουμε τους λογισμούς του πονηρού, θα τους πετάμε, δε θα τους αφήνουμε να χωρέσουνε. Ο Γέροντας Παίσιος έλεγε στους χριστιανούς: «η καλύτερη επιχείρηση είναι να φτιάξει ο άνθρωπος ένα εργοστάσιο καλών λογισμών». Και συμπληρώνει ο γέροντας: «ένας καλός λογισμός ισοδυναμεί με μία πολύωρη αγρυπνία. Έχει μεγάλη δύναμη. Όπως τώρα κάποια νέα όπλα σταματούν με ακτίνες λέιζερ τον πύραυλο στη βάση του και τον εμποδίζουν να εκτοξευθεί, έτσι και οι καλοί λογισμοί προλαβαίνουν και καθηλώνουν τους κακούς λογισμούς στα αεροδρόμια του διαβόλου, από τα οποία ξεκινούν. Γι΄ αυτό προσπαθήστε όσο μπορείτε πριν προλάβει ο πειρασμός να σας φυτέψει κακούς λογισμούς, να φυτέψετε εσείς καλούς λογισμούς, για να γίνει η καρδιά σας ανθόκηπος και να συνοδεύεται η προσευχή σας από τη θεία ευωδία της καρδιάς σας». Και αλλού λέει: «όλη η βάση είναι ο καλός λογισμός. Αυτό είναι που ανεβάζει τον άνθρωπο, τον αλλοιώνει προς το καλό. Πρέπει να φθάσει κανείς στο σημείο να τα βλέπει όλα καθαρά».
Για να αντιμετωπίσουμε τους λογισμούς πρέπει επίσης να αποφεύγουμε τις αιτίες που τους γεννάνε. Δε μπορούμε να λέμε ότι δε θα σκέπτομαι πορνικά, σαρκικά και από την άλλη μεριά να κοιτάμε αισχρά θεάματα, να χαζεύουμε στα περίπτερα και να κοιτάμε τηλεόραση, σε ώρες που ξέρουμε τι θα δούμε, και μετά να λέμε θα κρατάμε το μυαλό καθαρό. Δε μπορείς να λες: Δε θα σκέπτομαι άσχημα, θα σκέπτομαι καλά, όταν ακούς άσχημα τραγούδια. Θα κολλήσουν μέσα στο μυαλό σου. Θα αποφεύγεις τους χώρους που είναι η αιτία του κακού. Στην περίπτωση των Σοδόμων και Γομόρων είπε ο Θεός στον Λωτ, όχι απλώς να φύγει από τα Σόδομα και τα Γόμορα, αλλά να πάει μακριά, να ανεβεί επάνω στα βουνά, για να σωθεί. Δε μπορείς να κόψεις το τσιγάρο όταν κυκλοφορείς γύρω από το περίπτερο.
Οι πατέρες προτείνουν επίσης άλλους τρεις τρόπους αντιμετωπίσεως των αισχρών λογισμών: α) την προσευχή, β) την αντίρρηση και γ) την περιφρόνηση.
α) Η προσευχή. Είναι αδύνατον ο αρχάριος να διώξει μόνος του τους λογισμούς. Αυτό είναι γνώρισμα των τελείων. Η νοερά προσευχή, η μονολόγιστη ευχή, το "Κύριε, Ιησού Χριστέ, ελέησόν με", είναι το πιο δυνατό όπλο για να μπορέσει κάποιος να νικήσει τους λογισμούς. «Ιησού ονόματι μάστιζε πολεμίους, ου γαρ εστίν εν γη και ουρανώ δυνατώτερον όπλον», τονίζει ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος. «Το γλυκύτατον Όνομα του Ιησού, συνεχώς και κατανυκτικώς και μετά πόθου και πίστεως εν τω βάθει της καρδίας μελετώμενον, αποκοιμίζει μεν όλους τους κακούς λογισμούς, εξυπνίζει δε όλους τους αγαθούς και πνευματικούς. Και όπου πρότερον εξήρχοντο εκ της καρδίας διαλογισμοί πονηροί, φόνοι, μοιχείαι (Ματθ. 15,19), καθώς είπεν ο Κύριος, εκείθεν ύστερον εξέρχονται λογισμοί αγαθοί, λόγοι σοφίας και χάριτος».
β) Η αντίρρηση. Η προσευχή είναι για τους αρχαρίους και τους αδυνάτους. Εκείνοι που μπορούν να πολεμήσουν ας χρησιμοποιήσουν την αντίρρηση, η οποία συνηθίζει να φιμώνει τους δαίμονες. Ο Κύριός μας με αυτό τον τρόπο νίκησε τους τρεις μεγάλους πολέμους που τους προέβαλε ο διάβολος πάνω στο όρος. «Την φιληδονίαν με το ουκ έπ' άρτω μόνον ζήσεται άνθρωπος, την φιλοδοξίαν με το ουκ εκπειράσεις Κύριον τον Θεόν σου, και την φιλαργυρίαν με το Κύριον μόνον τον Θεόν σου προσκυνήσεις και αυτώ μόνω λατρεύσεις (Ματθ. 4,10)».
γ) Η καταφρόνηση. «Εάν ανασχώμεθα σχολάζειν τοις λογισμοίς του εχθρού, ουδέποτε έχομεν αγαθόν τι πράξαι, όπερ εκείνος πραγματεύεται». Δηλαδή αν ασχολούμαστε με τους λογισμούς που μας υποβάλλει ο εχθρός, ποτέ δε θα μπορέσουμε να κάνουμε κάποιο καλό, από εκείνα που αυτός πολεμά. Η καταφρόνηση και το να μην ασχολείται κανείς με τους λογισμούς του εχθρού είναι το μεγαλύτερο όπλο και αποτελεί το πιο δυνατό κτύπημα στον διάβολο.
Μεγαλύτερη νίκη και ντροπή των δαιμόνων δεν υπάρχει από αυτήν την καταφρόνηση, διότι αυτός που έφθασε σ' αυτό το σημείο, είναι οπλισμένος με την χάρη του Θεού και μένει ασύλληπτος από τους λογισμούς και τους δαίμονες. Επίσης θα μπορούσαμε να πούμε, ότι η μνήμη του θανάτου είναι πολύ ισχυρό μέσο για την κατατρόπωση του λογισμού. Δημιουργεί καρδιακούς πόνους για τα αμαρτήματα μας και προφυλάσσει τον νου μας από τους λογισμούς. Όποιος υπολογίσει την ημέρα που διανύει ως την τελευταία ημέρα της ζωής του, θα περιορίσει σε πολύ μεγάλο βαθμό τους αισχρούς λογισμούς. Κάθεσαι στο τραπέζι να φας; Να έχεις λογισμούς θανάτου, για να μη σε πειράξει η γαστριμαργία. Ο Άγιος Σιλουανός ο Αγιορείτης έλεγε: «Κράτα το νου σου στον Άδη και μην απελπίζεσαι». Με τον τρόπο αυτό κανένας λογισμός δε θα φωλιάσει μέσα σου. Εμείς ποιο τρόπο πρέπει να χρησιμοποιήσουμε, για να γλυτώσουμε από το πολυήμερο και πολυβάσανο μαρτύριο, όπως χαρακτηρίζει τους λογισμούς ο Άγιος Θεόδωρος ο Στουδίτης; Ας ακολουθήσουμε την τακτική του Αγίου Ιωάννου του Κολοβού, ο οποίος δοκίμασε όλους τους τρόπους. Μας συμβουλεύει τα εξής ο μεγάλος αυτός αγωνιστής του πνεύματος: «Μοιάζω με έναν άνθρωπο που κάθεται κάτω από ένα μεγάλο δένδρο και ξαφνικά βλέπει πολλά θηρία και ερπετά να έρχονται κατεπάνω του. Και επειδή δεν μπορεί να αντισταθεί εύκολα, τρέχει γρήγορα, πάνω στο δένδρο και σώζεται. Έτσι κάνω και εγώ. Κάθομαι στο κελί μου και βλέπω τους πονηρούς λογισμούς να έρχονται εναντίον μου. Τότε ανεβαίνω στο δένδρο της ζωής, στο Θεό μου, με την προσευχή και σώζομαι από τον εχθρό».
Πολλοί χριστιανοί λένε: «Θέλουμε, αλλά δεν μπορούμε». Θέλουμε να αποκρούουμε αμέσως τον λογισμό, αλλά δεν μπορούμε. Θέλουμε να αποφύγουμε τους τόπους που θα μας οδηγήσουν στις πτώσεις, αλλά δε μπορούμε. Θέλουμε να σκεπτόμαστε καλά για να μη σκεπτόμαστε κακά, αλλά δε μπορούμε.
Λέει όμως ο απόστολος Παύλος: «πάντα ισχύω» (όλα τα μπορώ). Πώς τα μπορεί όλα; Το ανθρώπινο μυαλό έχει μια πείρα 100 χρόνων, παραπάνω δεν έχει, γιατί πεθαίνουμε. Ο διάβολος έχει μία πείρα αιώνων. Πώς θα τα βγάλουμε πέρα; πώς μπορεί ο Απόστολος Παύλος; «Πάντα ισχύω, (λέει), εν τω ενδυναμούντι με Χριστώ». Όταν μου δίνει δύναμη ο ίδιος ο Χριστός. Ο ίδιος ο Κύριος είπε: «Άνευ εμού ου δύνασθε ποιείν ουδέν» τίποτα δε μπορούμε να κάνουμε, χωρίς την βοήθεια του Χριστού.

8.    Επίλογος
Στην ακολουθία της Θείας Μετάληψης διαβάζουμε «Προ των πυλών του ναού Σου παρέστηκα και των δεινών λογισμών ουκ αφίσταμαι». (Κι από τους φοβερούς λογισμούς δε γλυτώνω). Δεν θα το βάλουμε κάτω, δε θα υποστείλουμε τη σημαία, θα αγωνιστούμε. Γι' αυτό ονομάζει ο Απόστολος Παύλος «στρατιώτη» το Χριστιανό που αγωνίζεται.
Πόλεμος γίνεται. Ο διάβολος τα όπλα του εμείς τα όπλα μας. Ο διάβολος τις επιθέσεις του εμείς τις δικές μας. Σε ποιον θα περάσει; Το έχει χάσει το παιχνίδι προ πολλού. Απλώς κοιτάει να δει πόσους περισσότερους μπορεί να κερδίσει.
Λέει επίσης ο Απόστολος Παύλος: «Το λοιπόν αδελφοί, όσα εστίν αληθή, (όσα είναι αληθινά), όσα σεμνά, όσα δίκαια, όσα αγνά, η τις αρετή, όσα ενάρετα, ταύτα λογίζεσθε, (αυτά να σκέφτεσθε)». Αυτό εύχομαι να πραγματοποιηθεί σε όλους μας.

Μια παραγωγή 2014® Ergobyte Πληροφορική Α.Ε.